Biologija VII razred

Dobrodošli na moj blog

09.10.2008.

Pojmovi uopće

Abiotički - ne pripada živoj već mrtvoj prirodi

Abiotički faktori - fizički i hemijski faktori

Aditivi - hemijske supstance koje se u malim  količinama dodaju namernicama da bi im se produžio vek trajanja ili poboljšao ukus miris boja ili čvrstina

Adsorpcija - upijanje hemijske materije na površini čvrste koja se zove adsorbent

Aerozagađenje - zagađenje vazduha

Aerosol - razbijene čestice tečnosti ili čvrstih tela u vazduhu

Akutno - trenutno u početku

Alfa-čestice - pozitivno naelektrisane krupne čestice

Aminokiseline - osnovne jedinice belančevina

Aerobi - organizmi koji žive samo u prisustvu kiseonika

Anaerobi - organizmi koji žive u uslovima bez kiseonika

Antibiotici - supstance biološkog porekla koje sprečavaju razmnožavanje određenih mikroorganizama ili ih uništavaju

Antioksidansi - hemijske materije koje sprečavaju promenu boje hrane ili užeglosti masti

Atmosfera - vazdušni omotač Zemlje

Autekologija - ekologija individualnih organizama

Autotrofni organizmi - organizmi koji mogu iz neorganske da stvaraju organsku materiju uz pomoć sunčeve ili hemijske energije

B

Bekerel - jedinica za merenje radioaktivnosti radioaktivnog izvora

Bel - jedinica za merenje jačine zvuka

Beta-čestice - negativno naelektrisane male čestice

Biološki monitoring - praćenje akumulacije zagađujućih materija u organizmu

Biom - skup većeg  broja karakterističnih ekosistema u okviru jedne klimatske oblasti

Biomasa - masa žive materije iskazane organizmima

Biosfera - čitav prostor na Zemlji naseljen živim svetom

Biotički - koji pripada živoj prirodi

Biotički faktori - uticaji živih bića na druge organizme

Biotop - životno stanište životna sredina

Biocenoza - životna zajednica

Biocenologija - ekologija životnih zajednica

Buka - neprijatan zvuk nastao nepravilnim treperenjem materija

V

Vegetacija - biljni pokrivač jednog podučja

Veštačka đubriva - hranljive materije industrijskog porekla potrebne za ishranu i povećane prinose biljaka

Veštačko zračenje - radioaktivno zračenje iz veštačkog izvora

Vibracije - zvučni talasi učestalosti manje od 16 Hz koje nastaju oscilatornim kretanjem čvrstih tela

G

Gama-zraci - neutralni elektromagnetni talasi malih talasnih dužina i velike prodornosti

Grej - jedinica za merenje apsorbovane doze jonizujućeg zračenja

Gustina populacije - prosečan broj jedinki na jedinici životnog prostora

D

DDT - skraćeni naziv za poznati insekticid

Degradacija - opadanje spuštanje na niži stepen vrsta izmene životne sredine

Demekologija - ekologija populacije

Denitrifikacija - završna etapa u kruženju azota u kojoj se nitratni azot redukuje i svodi na elementarni

Deponija - smeštaj

E

Ekologija čoveka - proučava odnose čoveka i životne sredine

Ekološka valenca - raspon kolebanja ekološkog faktora u okviru kojeg je moguć opstanak određene biljne ili životinjske vrste

Ekološka niša - mesto i uloga određenoga organizma u ekosistemu

Ekološke piramide - grafički piramidalni prikaz količinskih odnosa pojedinih članova lanca ishrane u ekosistemu

Ekološki sistemi - samostalni biološki sistemi

Ekološki faktori - faktori sredine koji utiču na organizam

Emisija - puštanje zagađujućih materija

Emulgatori - materije koje doprinose potrebnoj čvrstini prehrambenog proizvoda

Endemičan - organizam koji živi samo u ograničenoj oblasti

Erozija - odnošenje zemljišta pod dejstvom vode ili vetra

Eutrofni ekosistemi - produktivni ekosistemi

Ž

Životna zajednica - biocenoza

Životna sredina - životni prostor životno stanište u kome živi individua ili određena biocenoza

Životno stanište - biotop prostor koji se odlikuje specifičnim ekološkim faktorima

Z

Zagađenje - nepoželjne promene životne sredine koje mogu štetno delovati na živa bića

Zooekologija - ekologija životinja

Zoofag - mesojedi

Zoocenoza - zajednica životinja

Zoocenologija - ekologija koja proučava životne zajednice

Zračenje - radijacija

I

Idioekologija - ekologija individualnih organizama autekologija

Imisija - (is) puštanje unutra

Indikator - pokazatelj

Insekticidi - hemijska sredstva za uništavanje insekata

Interakcija - međudejstvo

J

Jonizujuće zračenje - zračenja koja mogu da vrše jonizaciju materija

K

Kancer - rak zloćudni tumor

Kancerogene materije - materije koje mogu izazvati kancer

Kisele kiše - kiše koje sadrže hemijske materije štetne po biocenozu

Klimatski faktori - abiotički faktori sredine koji utiču na klimu sredine

Konzervansi - hemijske materije koje sprečavaju kvarenje hrane

L

Lanac ishrane - niz organizama u ekosistemu koji se hrane jedni drugima

Letalne doze zračenja - doze radijacije koje izazivaju smrt svih ozračenih jedinki

Leukemije (leukoze) - kanceri krvi usled tumoroznog rasta ćelija koštane srži

Litosfera - površinski deo Zemljine kore na kojoj se odvija život

M

Metabolizam ekosistema - razmena materije i energije između živog i neživog dela ekosistema

Migracije - seobe

Mikrobna ekologija - ekologija mikrooraganizama

Mikrobiocenoza - populacija mikroorganizama u okviru biocenoze

Mineralizacija - razlaganje organske materije do neorganske

Monitoring osmatranja - kontrola životne sredine radi upozorenja od mogućih opasnosti po životnu sredinu

Morbiditet - brojnost obolevanja obolele jedinke u jedinici vremena

Mutacija - izmena naslednog materijala

N

Natalitet - brojnost rađanja broj živo rođene dece na 1000 stanovnika neke oblasti

Nacionalni park - područje prirodnih ekosistema visoke vrednosti prirodna celina od nacionalnog značaja

Neutroni - krupne neutralne čestice jezgra atoma

Nuklearni otpad - otpad nastao korišćenjem nuklearnog goriva

Nutritivi - posebno hranjivi dodaci hrani

O

Oligo - mali, neznatan

Oligotrofni ekosistemi - slabo produktivni ekosistemi

Otpadne materije - otpaci u čvrstom tečnom ili gasovitom stanju kao proizvod čovekove aktivnosti

P

Parazitski lanac ishrane - parazit služi kao hrana parazitu

Pesticidi - hemijska sredstva za uništavanje štetnih organizama a radi zaštite biljaka

Piramida brojeva - grafički prikaz brojnih odnosa uzastopnih članova lanaca ishrane

Piramida energije - grafički prikaz količine energije u jedinici vremena na svakom trofičkom stupnju u ekosistemu

Polutanti - zagađujuće materije

Populacija - skup članova iste vrste koji se međusobno razmnožavaju i naseljavaju neki topografski ograničen prostor

Populaciona ekologija - izučava odnose populacije i okolne životne sredine

Potrošači - organizmi koji u ekosistemu ne mogu da samostalno stvaraju organske materije

Predator - grabljivica živo biće koje se hrani nasilno drugim živim bićima

Prirodna radijacija - zračenje iz priridnih izvora

Proizvođači - organizmi u ekosistemu koji su sposobni da iz neorganskih materija izgrađuju organska jedinjenja

R

Radijacija - zračenje, emisija zračenja ili čestica iz nekog radioaktivnog izvora

Radioaktivne padavine - radioaktivna prašina koja pada na Zemlju posle nuklearnih eksplozija

Radioaktivni izotopi - izvori zračenja koje predstavljaju pojedini hemijski elementi sa izmenjenom strukturom atomskih jezgara

Raioaktivnost - osobina nekih hemijskih elemenata da emituju nevidljive čestice ili zrake velike energije koje izazivaju jonizaciju materije

Razlagači - organizmi u ekosistemu koji koriste uginulu organsku materiju za izvor hrane i energije vršeći mineralizaciju

Revitalizacija - oživljavanje

Regeneracija - obnova

Rezistencija - smanjena osetljivost

Rodenticidi - hemijska sredstva za uništavanja glodara

S

Sanitarna kontrola voda - stalna kontrola vode za piće i javnu upotrebu zbog potencijalne opasnosti od zagađenja

Saprofag - organizam koji se hrani uginulom organskom materijom

Saprofitski lanci ishrane - lanci ishrane od uginule organske materije prema mikroorganizmima

Simbioza - zajednički život dvaju ili više organizama

Socijalna ekologija - izučava odnose čoveka i društvene sredine

Specijalni rezervat prirode - oblast u kojoj je izražena neka posebna prirodna vrednost

Stabilizatori - materije kojima se postiže željena čvrstina životnih namirnica

Stopa smrtnosti - broj uginulih jedinki jedne populacije u jedinici vremena

T

Teratogeneza - pojava nakaznosti embriona

Teratogeni činioci - faktori koji utiču na poremećaje u razvitku embriona, dovodeći do nakaznosti

Trofički lanac - lanac ishrane

U

Urbani ekosistem - gradski ekosistem

Urbanizacija - razvijanje i rast gradova

F

Fauna - životinjski svet jedne oblasti

Fizički faktori - klimatski faktori

Fitoekologija - ekologija biljaka

Fitofag - biljojed

Fitocenoza - biljna zajednica

Flora - skup biljaka ili biljnih vrsta u jednoj oblasti

Fosilna goriva - goriva nastala vekovnom transformacijom organske materije

Fotosinteza - fiziološki proces dobijanja organskih jedinjennja iz neorganskih uz pomoć svetlosne energije

Fungicidi - hemijske supstance za uništavanje otrovnih gljiva

H

Hemijski ekološki faktori - obuhvataju hemijske karakteristike određenog životnog staništa

Herbivori - biljojedi

Herbicidi - hemijska sredstva koja služe za uništavanje korovskih biljaka

Hidroedafski faktori - vodeno-zemljišni faktori

Hidrosfera - vodeni omotač Zemlje

Hronično - dugotrajno

C

Cirkulacija energije - kruženje energije

09.10.2008.

Pojmovi ekologije

Biosfera

Biosfera je prostor Zemlje u kojem žive živa bića (biljke,životinje i čovek).Ona predstavlje jedinstven i celovit sistem planete. U biosferu spadaju:atmosfera (deo biosfere u kojem još uvek možemo naći neke oblike mikroorganizama), litosfera (rastresit ili kamenit deo Zemljine površine) i hidrosfera (podrazumeva vodene površine na Zemlji).

Životna sredina

Životna sredina ili ekosfera je prostor u kome živa bića žive i deluju. Ponekad se koriste i termini prirodna,spoljašnja ili čovekova sredina. Smatra se da oni nisu adekvatni termini ekosfere. Prirodna sredina ne mora biti i sredina za svaku pojedinačnu živu jedinku. Spoljašnja sredina takođe nije isto pogodna za sva živa bića. Čovekova sredina kao termin može odgovarati čoveku kao živom biću, ali ne odgovara svim drugim živim bićima, i biljkama i životinjama. Zato je termin životna sredina usvojen kao najpogodniji, jer se on može odnositi na svaku vrstu pojedinačno.

Čovekova životna sredina, čovekova ekosfera, sastoji se od:

a) dela biosfere (prirode)

b) dela tehnosfere (ljudske materijalne vrednosti)

U tehnosferu ubrajamo: ljudska naselja, urbanu infrastrukturu i potrebne čovekove predmete.

Ekosistem

Ekosistem je ograničen deo biosfere, koji je sastavljen od određene sredine (biotopa) i određene biocenoze (živih organizama) i označava viši stupanj integracije živog sveta u odnosu na populaciju i biocenozu. Biotop je u stvari stanište i označava prostornu jedinicu sa istim ili sličnim faktorima klime i tla. Biocenoza je skup živih bića na jednom staništu. Biotop i biocenoza su čvrsto povezani i deluju jedno na drugo. Stabilnost ekosistema zavisi od ravnoteže biocenoze i biotopa.

08.10.2008.

ODNOS ORGANIZMA I SPOLJŠNE SREDINE

 
     
     
 

Odnos organizama i spoljašnje sredine

 
     
 

                                                                                    strana 1 | strana 2 | strana 3 | Bioskolos index
EKOLOŠKI FAKTORI
Pod spoljašnjom [životnom] sredinom podrazumeva se kompleks faktora koji deluju na živa bića na onom mestu na kome žive. Ti uticaji dolaze od žive i nežive prirode u okolini koja okružuje biljke i životinje pa se nazivaju spoljašnji ili ekološki faktori. Osnovne osobine ekoloških faktora su da deluju kompleksno [kao celina], da se neprekidno menjaju u vremenu i prostoru i da su međusobno uslovljeni. Oni se uzajamno uslovljavaju i menjaju, tako da je samostalno dejstvo jednog jedinog faktora nemoguće. Tako je npr. vlažnost vazduha uslovljena njegovom temperaturom. Promena ekoloških faktora prisutna je i u vremenu [u toku dana i noći, tokom godine] i u prostoru [npr. promena temperature idući od ekvatora prema polovima].



Podela ekoloških faktora
Sve ekološke faktore možemo podeliti na abiotičke i biotičke. Abiotički su fizičko-hemijski uslovi sredine, dok su biotički faktori uticaji koje neki organizam trpi od strane drugih živih bića. Uticaj čoveka, s obzirom da je vrlo specifičan i značajan, izdvaja se kao poseban, antropogeni faktor.


Abiotički faktori
se svrstavaju u tri grupe:

klimatski faktori, koji određuju osnovni karakter neke oblasti i obuhvataju svetlost, temperaturu, vodu i vlažnost, vazduh; za rastenje i razviće svake biljne i životinjske vrste neophodna je određena minimalna količina toplote, a ukoliko ona nedostaje osnovni fiziološki procesi se prekidaju i nastaje smrt datog organizma; prema tome, temperatura je jedan od najznačajnijih faktora sredine; voda, takođe, ima ogroman značaj za živi svet jer se osnovni životni procesi u ćelijama ne mogu zamisliti bez vode, jedini važan izvor prirodne svetlosne energije na Zemlji je Sunčevo zračenje; Za razliku od biljaka, kojima je svetlost neposredni izvor energije potrebne za proces fotosinteze, na životinje svetlost utiče više posredno [na ponašanje, karakter ishrane itd.], mada može ne njih da deluje i neposredno [na prilagođavanje, na rasprostranjenje idr.]; vazduh deluje na živa bića svojim fizičkim i hemijskim osobinama; hemijske osobine vazduha zavise od njegovog sastava gasova [on sadrži 78% azota, oko 21% kiseonika, oko 0,03% CO 2, tragove vodonika i dr.]; od fizičkih osobina vazduha, važnih za živa bića, najvećeg značaja imaju vlažnost i vazdušna strujanja;

 edafski faktori, koji obuhvataju fizičke, hemijske i biološke osobine zemljišta i stena na kojima se zemljište razvija;

orografski faktori, obuhvataju osobine reljefa [nadmorska visina, nagib terena, stepen razuđenosti reljefa itd.].

Biotički faktori predstavljaju uzajamne uticaje biljaka, životinja i čoveka [antropogeni faktor]. Sve biljke i životinje uslovljene su životnom delatnošću drugih organizama. Na taj način očigledno je da biljke mogu delovati jedne na druge - uzajamni odnosi biljaka kao što su simbioza, parazitizam idr. Isto tako, i među životinjama postoje uzajamni odnosi koji se najjasnije ogledaju u lancima ishrane, mada su prisutni i drugi odnosi kao što su simbioza, komensalizam [jedan organizam ima koristi, a drugi je neutralan, kao u primeru sa slike] i parazitizam. Sa druge strane, biljke mogu delovati na životinje, a životinje na biljke. Uzajamni odnosi između biljaka i životinja ogledaju se u sledećem: ishrana svih životinja zasniva se na biljkama, biljke životinjama služe kao skrovište, životinje vrše oprašivanje, rasprostiranje semena i plodova i dr.

Ekološka valenca
Pošto su ekološki faktori raznovrsni i promenljivi, jedna organska vrsta ne može biti na sve njih istovremeno prilagođena. U kolikoj meri se vrsta prilagođava uslovima sredine, zavisi od njene ekološke valence. Ekološka valenca predstavlja širinu [raspon] kolebanja pojedinih ekoloških faktora u čijim je granicama moguć opstanak neke vrste. Prema tome se razlikuju dve vrste organizama eurivalentni i stenovalentni. Eurivalentni [gr. eurys =širok] su organizmi sa širokom ekološkom valencom, dok stenovalentni [gr. stenos =uzak] imaju usku ekološku valencu. Eurivalentni organizmi poseduju široke mogućnosti prilagođavanja što im omogućava opstanak u vrlo različitim sredinama. Nasuprot njima su više ili manje specijalizovani stenovalentni organizmi.

Kod svake ekološke valence razlikuju se tri vrednosti optimum, maksimum i minimum.
Ekološki optimum
predstavlja onu vrednost faktora u okviru ekološke valence pri kojoj se životni procesi neke vrste najbolje odvijaju. Gornja i donja granica neke ekološke valence su njen maksimum i minimum. Van tih granica fiziološki procesi se prekidaju i nastupa smrt.

U spoljašnjoj sredini, gde se ekološki faktori uzajamno uslovljavaju; nijedan pojedinačni faktor ne podtiže svoje optimalno dejstvo nezavisno od ostalih faktora. Najčešća situacija u prirodi jeste veće ili manje odstupanje od optimalnih uslova života. Što je odstupanje veće, to su uslovi za opstanak neke vrste manje povoljni. Samo jedan jedini ekološki faktor, čije se dejstvo približava maksimumu ili minimumu, može da onemogući opstanak nekog organizma na određenom mestu. Ekološki faktor tada postaje ograničavajući [limitirajući] faktor.

Adaptacije i životna forma
Ekološki faktori su povezani u celinu, jer se uzajamno uslovljavaju i menjaju, pa zajedno, kao kompleks, deluju na živa bića. Organizmi se prilagođavaju na te promene u težnji da prežive. Zbog toga se svaka vrsta odlikuje posebnim osobinama koje su nastale tokom evolucije, uslovljene su naslednim činiocima i nazivaju se adaptacije [prilagođenosti]. Adaptacije su uvek u skladu sa staništem u kome žive i odražavaju karakter samog staništa. Životno stanište je određeni prostor na Zemlji koji se odlikuje specifičnom kombinacijom životnih uslova [ekoloških faktora]. Skup svih adaptivnih osobina, koje se javljaju kod organizma jedne vrste kao odgovor na uticaje ekoloških faktora, čini životnu [ekološku] formu. Životna forma već na prvi pogled ukazuje na uslove sredine na koje su organizmi prilagođeni. Ona se ostvaruje na osnovu genetskih mogućnosti vrste u toku dugotrajnog prilagođavanja na uslove spoljašnje sredine. Pojava da međusobno veoma udaljene vrste imaju slične morfološke i fiziološke osobine, ukazuje da su se one na sličan način prilagođavale istim uslovima sredine, pa su ostvarile istu ekološku formu. Nasuprot tome, često se u okviru srodnih vrsta sreću sasvim različite životne forme jer te vrste žive u različitim uslovima sredine. Bogatstvo i raznovrsnost živog sveta u pogledu različitih tipova životnih formi može se ilustrovati mnogobrojnim primerima: kod biljaka su to životne forme drveća[na slici desno - baobab], žbunova, trava itd., a kod životinja slatkovodne, podzemne, šumske, pustinjske itd. forme.

Ekološka niša i životno stanište
Svaki organizam živi u određenom tipu životnog staništa, u jednom jezeru, reci ili pustinji, i tu ga je moguće lako pronaći. Prostorno ograničena jedinica, koja se odlikuje specifičnim kompleksom ekoloških faktora, naziva se životno stanište [biotop]. Ekološka niša, međutim podrazumeva ne samo fizički prostor u kome živi neki organizam, već i njegovu funkcionalnu ulogu u životnoj zajednici [npr. vrstu ishrane], kao i položaj koji zauzima u odnosu na ekološke faktore. Ekološka niša govori o ulozi jedne vrste u ekosistemu. Često se govori da neka vrsta zauzima određenu ekološku nišu, što zapravo znači da se ona razlikuje od druge vrste u pogledu npr. načina ishrane, perioda aktivnosti, korišćenja različitih skloništa i dr. Slikovito objašnjeno - pojam životnog staništa jednog organizma možemo shvatiti kao njegovu ''adresu'', a ekološku nišu kao ''profesiju''.

Svako životno stanište naseljeno je određenom kombinacijom biljnih i životinjskih vrsta - životnom zajednicom [biocenozom]. Životna zajednica i stanište ne mogu postojati odvojeno, već su povezane u celinu u kojoj je biocenoza biotička, a biotop abiotička komponenta. Životnu zajednicu odlikuje, pre svega, određena struktura koju sačinjavaju odgovarajuće ekološke niše, sastav vrsta i dr. Pojam staništa treba odvojiti od pojma areala vrste. Areal je prostor ili oblast na Zemlji koju jedna vrsta naseljava. U okviru areala jedne vrste mogu da se nađu različita staništa. Granice areala neke vrste predstavljaju u stvari granice njene rasprostranjenosti. Vrste koje su vrlo široko rasprostranjene su kosmopoliti. Nasuprot njima su endemiti, vrste koje naseljavaju samo jednu, često usku oblast. Endemiti nastaju izolovanjem oblasti u kojima se zadržavaju vrste kojih nema u drugim oblastima. Vrste koje se sreću u samo određenim staništima i predstavljaju ostatke izumrlih vrsta koje su živele u ranijim geološkim periodima nazivaju se relikti. Zaštiti tih vrsta mora se pokloniti posebna pažnja.

Nivoi organizacije živih bića na Zemlji
Živi svet kao celina izgrađen je od manjih i jednostavnijih bioloških sistema. Oni se postepeno spajaju u sve veće i više organizacijske celine i između njih postoji hijerarhijski odnos [manji su grupisani u veće]. Tako biomolekuli [nukleinske kiseline, proteini, lipidi i dr.] izgrađuju ćelijske organele, a one zajedno grade ćeliju. Ćelije se grupišu u tkiva, a ona grade organe i organske sisteme. Sledeći stupanj organizacije živih bića je jedinka. Veći broj jedinki iste vrste sačinjava populaciju, a veći broj populacija čini, u stvari, datu vrstu. Veći broj vrsta obrazuje biocenozu, a ona sa svojom okolinom čini ekosistem. Više sličnih ekosistema obrazuje tzv. velike zajednice ili biome. Najzad, svi ekosistemi na Zemlji i sva živa bića u njima, sačinjavaju jedan vrhunski sistem koji se nalazi na najvišem hijerarhijskom nivou organizacije - to je biosfera.


POJAM POPULACIJE I NJENE OSNOVNE ODLIKE
U prirodnim uslovima retko se mogu naći jedinke koje čitav život provode izolovano. Sve jedinke jedne vrste, koje naseljavaju jedno stanište, uspostavljaju određene međusobne odnose i odnose sa spoljašnjom sredinom. Tako čine biološki sistem koji se naziva populacija. Populacija je grupa jedinki iste vrste koja naseljava određeni prostor i mogu međusobno da se razmnožavaju dajući potomstvo. Sve biološke vrste postoje u prirodi u obliku populacija, pri čemu je svaka vrsta predstavljena određenim brojem populacija. Tako npr., populaciju predstavljaju sve jedinke maslačka na jednoj livadi, divlje svinje u jednoj šumi ili slepi miševi u jednoj pećini.
Svaka populacija je vrlo pokretan, dinamičan sistem. Ona je u stalnom kretanju, kako u prostoru tako i u vremenu. Zato se i može govoriti o dinamici populacije, pri kojoj se pod uticajem spoljašnjih i unutrašnjih [tj. u populaciji] faktora menjaju mnoge bitne osobine same populacije. Populacija ima niz bitnih osobina, kao što su gustina [veličina], prostorni raspored, natalitet, mortalitet, uzrasna struktura i rastenje.

Gustina populacije
Broj jedinki [ili njihova biomasa] po jedinici površine ili zapremine koju naseljavaju predstavlja gustinu populacije. Brojnost se izrazito menja tokom vremena, zavisno od uslova spoljašnje sredine. U nekim uslovima mnogi organizmi postižu ogromnu brojnost i mogu izazvati pustoš u prirodi, kakav je slučaj, npr., sa nejezdama skakavaca [slika gore], gubara ili leptira kupusara.

Svaka populacija poseduje unutrašnji potencijal za povećanjem broja jedinki koji se označava kao potencijal razmnožavanja [reproduktivni potencijal]. On je kod nekih vrsta fantastično veliki i u idealnim uslovima sredine doveo bi do neverovatnog povećanja brojnosti jedinki i time i gustine populacije. Tako je izračunato da bi jedan jedini par domaće muve dao za godinu dana potomstvo koje bi brojalo 15 668 181 200 000 000 000 000 000 jedinki. Međutim, reproduktivni potencijal se ne može potpuno ostvariti jer mu se suprostavlja otpor sredine; to je upravo onaj faktor koji ne dozvoljava maksimalno moguće razmnožavanje, odnosno maksimalnu brojnost populacije koju bi ta vrsta bila sposobna da postigne u idealnim uslovima. Otpor sredine je vrlo složen regulatorni mehanizam brojnosti populacije u kome su sadržani kako fizičko-hemijski uslovi sredine [npr. nepovoljne klimatske prilike] tako i konkurentski odnosi između živih bića [konkurencija za hranu, razvoj parazita, opasnost od grabljivicai dr.].

Prostorni raspored jedinki u populaciji
Jedinke jedne populacije su na određeni način raspoređene u staništu koje naseljavaju. Taj raspored zavisi od ponašanja jedinki i od uslova koji vladaju u staništu. Tako raspored jedinki u određenom prostoru može biti neravnomeran [slučajan], ravnomeran i grupni. Slučajan raspored je prisutan ako su uslovi u staništu ujednačeno povoljni. Ravnomeran raspored se retko sreće i javlja se samo ako su uslovi u staništu ujednačeno oskudni. Pošto su uslovi u staništu uglavnom povoljni samo na pojedinim mestima, jedinke se na njima okupljaju u najvećem broju. To dovodi do grupnog rasporeda, koji se u prirodi najčešće sreće.

Natalitet i mortalitet
Natalitet [rađanje] je produkovanje novih jedinki u populaciji [rođenih, ispilelih, isklijalih, postalih deobom ili na drugi način], koje se pridodaju već postojećim putem razmnožavanja. On je pozitivan faktor rasta populacije. Kapacitet produkovanja novih jedinki specifičan je za vrstu i zavisi od uslova sredine. Neki organizmi se razmnožavaju jednom godišnje [kao npr. vilin konjic], neki više puta [npr. glodari], a neki neprekidno [npr. bakterije u povoljnim uslovima sredine].


Mortalitet [smrtnost] predstavlja smanjenje broja jedinki u populaciji zbog uginuća ili umiranja u određenom vremenskom periodu. Smrtnost jedinki uslovljena je delovanjem ekoloških faktora [nedostatak vode, kiseonika, pojava grabljivica, bolesti i mnogi drugi], ali i genetičkim osnovama organizma.

Uzrasna struktura i brojnost populacije
Uzrasna struktura obuhvata brojčani odnos između jedinki koje se nalaze na različitim stupnjevima razvića. Kada u populaciji ima više mlađih jedinki, onda ona raste. Populacija stagnira ili opada [negativan rast] kada su najzastupljenije starije jedinke.

Promena brojnosti jedne populacije u određenom vremenskom periodu je rastenje populacije. Rastenje populacije zavisi od ekoloških faktora, potencijala razmnožavanja i odnosa nataliteta i mortaliteta.

Humana populacija
Ukoliko vrsta zauzima veća prostranstva i naseljava različita staništa, kao što je to slučaj sa ljudskom vrstom [Homo sapiens], onda je vrsta sastavljena od velikog broja populacija. Kada govorimo o humanim populacijama, onda možemo da mislimo na stanovnike jednog sela, jednog grada, jedne ulice, na jednu generaciju đaka i sl. Današnji čovek potiče iz male grupe ljudi koja se još pre 1-2 miliona godina pojavila negde na afričkom tlu. Savlađujući prirodne neprijatelje, prilagođavajući se na različite uslove sredine humana populacija je doživela eksplozivan razvoj u poslednja tri veka [broj ljudi se preterano mnogo povećao]. Čovek utiče i na populacije drugih vrsta: povećava brojnost jednih, smanjuje ili čak potpuno uništava druge. Menjajući odnose u prirodi, čovek postepeno ugrožava i svoj sopstveni opstanak.

   strana 1 | strana 2 | strana 3 | Bioskolos index

 
....nestali     ....ko je autor
....kućni ljubimci     ....usluge
....ekologija     ....kontakt
....divljina     ....saradnja
....forum     zahvaljujem se....
....saopštenja     ....adrese
....galerija    
   
     
     
   

2004 © Životinjsko carstvo

   

Bioskolos online

Postavite pitanje u vezi ove oblasti

08.10.2008.

OSNOVNI POJMOVI IZ EKOLOGIJE

              EKOLOGIJA IZUČAVA ODNOSE

                    ORGANIZAM_SREDINA                    

  U 7 razredu proućavat ćemo  odnose među živim bićima i njihove odnose prema sredini u kojoj žive .Biološka nauka koja izčava ove odnose i međudjelovanja živih bića i sredina naziva se EKOLOGIJA.! 

Naziv ove nauke potječe od grčkih riječi oikos - dom,sredina,okolina, i  logos- nauka,učenje,riječ.

Živo biće tokom života uzima iz svoje sredine tvari neophodne za život:hranu,vodu,zrak.Ako se ovaj odnos prekine, živo biće će uginuti.Na živo biće  ili zajednice živih bića iz sredine djeluju :temperatura,svijetlost,vlaga,gasovi iz zraka i dr.

Sve ovo predstavlja uvijete ili ekološke faktore sredine.

08.10.2008.

"""upoznavanje"""

Na ovom blogu cete se upoznati sa mnogim stvarima iz biologije koje se obrađuju u 7 razredu osnovne škole !!! Ja se zovem Amar Subašić i idem u osnovnu školu "Vitez"u Vitezu i moji omiljeni predmeti su: hemija i biologija!!!?!!imam 13 godina i vrlodobar sam ućenik***!     


Biologija VII razred
<< 10/2008 >>
nedponutosricetpetsub
01020304
05060708091011
12131415161718
19202122232425
262728293031

MOJI LINKOVI

MOJI FAVORITI
-

BROJAČ POSJETA
19847

Powered by Blogger.ba